Wetenschap en paardencoaching: een introductie



Introductie wetenschap en paardencoaching

Dit artikel biedt een wetenschappelijk onderbouwde blik op paardencoaching. Paardencoaching dekt een brede waaier aan doelstellingen, doelgroepen en methodieken. Dit artikel is gericht op de gemeenschappelijke factor bij paardencoaching: de inzet van het paard. Er wordt uitgebreid ingegaan op de bijdrage die het paard kan leveren aan hulp- en dienstverlening. Er is aandacht voor de verschillende vormen van paardondersteunde hulp- en dienstverlening. Afsluitend wordt ingegaan op de vraag of door het paardondersteunde hulp- en dienstverlening evidence-based is.

Aantal woorden: 1514, leesduur: 7-9 minuten

Eerste publicatiedatum: november 2017, laatste update: augustus 2018

De term paardencoaching

De term paardencoaching is een samentrekking van paardondersteunde werkvormen en coaching. Bij paardencoaching gaat het om het inzetten van paarden bij hulp- en dienstverlening aan mensen met een hulpvraag. Paardencoaching wordt ingezet door een diverse groep professionals, zoals professionals met een achtergrond in psychologie, coaching of alternatieve geneeswijzen. Paardencoaching kan gericht zijn op persoonlijke ontwikkeling, maar wordt ook aangeboden voor herstel van psychische stoornissen en andere medische problematiek (Trotter, 2012).

 

Paardencoaching of Equine-Assisted Activiteiten en Therapieën

Vanwege uiteenlopende doelgroepen, doelstellingen en methodieken, is paardencoaching geen term waarover algemeen geldende uitspraken gedaan kunnen worden. Dit artikel richt zich daarom op de gemeenschappelijke factor bij paardencoaching: de inzet van het paard. De term Equine-Assisted Activiteiten en Therapieën (EAAT) is gekozen om het brede scala aan werkvormen met behulp van paarden te omschrijven. EAAT is gebaseerd op ervaringsgerichte werkvormen, waarbij contact tussen mens en paard wordt ingezet om doelstellingen van een hulpvrager te bereiken. EAAT worden altijd toegepast binnen het expertisegebied van de betrokken professional (Latella & Abrams, 2015; Lentini & Knox, 2015; Trotter, 2012). Een systeemtherapeut kan bijvoorbeeld een gezin met het paard laten werken, om te reflecteren op de gezinsdynamiek.

 

Waarom paarden?

Vluchtdieren, zoals paarden, hebben veel aandacht voor hun omgeving. Door de omgeving aandachtig in de gaten te houden, kunnen paarden snel reageren op potentiële gevaren. Paarden zijn ingesteld op het waarnemen van allerlei details die invloed kunnen hebben op hun veiligheid en welzijn. Roofdieren, zoals mensen, hebben een prominente rol in de leefwereld van paarden (McCormick & McCormick, 1997; Hallberg, 2008). De grote gevoeligheid van het paard in combinatie met de kracht en compassie die paarden uitstralen, maakt paarden bij uitstek geschikt om een veranderproces te ondersteunen (Kendall et al., 2014; Johansen et al., 2014). In de wetenschappelijke literatuur zijn een aantal aannames terug te vinden over factoren die paarden bijdragen bij EAAT. Deze factoren zijn: ervaringsgericht leren; aangenaam therapeutisch klimaat; steun en comfort; metaforen; feedback en ontlokken van projectie.

 

Ervaringsgericht leren

Werken met paarden is een bron van leerervaringen (Latella & Abrams, 2015). De hulpvrager wordt aangemoedigd zelf oplossingen te zoeken voor uitdagingen die in de interactie met het paard ontstaan. De meest effectieve vormen van leren zijn het gevolg van het vinden van eigen oplossingen in een ervaringsgerichte context (Louhi-Lehtiö, 2012). De emotioneel betrokken relatie tussen hulpvrager en paard zorgt er bovendien voor dat leerervaringen beter beklijven (Vygotsky, 1978).

 

Aangenaam therapeutisch klimaat

Aanwezigheid in de natuurrijke omgeving van het paard, kan positieve emoties oproepen en stressreductie teweeg brengen (e.g. White & Heerwagen, 1998). Daarnaast is werken met paarden voor veel hulpvragers een ontspannende activiteit. Hulpvragers waarbij traditionele vormen van behandeling of begeleiding onvoldoende hebben geholpen, lijken bijzonder gebaat bij de positieve interactie met het paard (Johansen et al., 2014). EAAT wordt door hulpvragers vaak als laagdrempeliger gezien, dan contact in een kantoorsetting (Trotter, 2008).

 

Steun en comfort 

Afbeelding 1: Het paard als bron van sociale steun.

Diverse auteurs (Kendall et al., 2014; Trotter, 2012; Westerman et al., 2012; Bachi, 2012) omschrijven de bijdrage die het paard levert aan de emotionele veiligheid van hulpvragers. Het paard is een bron van sociale steun, onvoorwaardelijke acceptatie, onvoorwaardelijke affectie en geduld . Het paard oordeelt niet. Hierdoor faciliteert het paard emotionele expressie zonder angst voor een afwijzing. Het paard is daarnaast een bron van veilige fysieke aanraking (Faa-Thompson, 2012; Johansen et al., 2014; Brandt; 2013). De menselijke behoefte aan fysiek contact kan in reguliere behandelvormen lang niet altijd een plek krijgen, terwijl fysieke aanraking een bijdrage kan leveren aan persoonlijke groei en herstel.

 

Metaforen

Het contact met het paard is een bron van metaforen (Kendall et al., 2014; Brandt, 2013). Tijdens EAAT worden verbanden gelegd tussen de interactie van de hulpvrager met het paard en het gedrag van de hulpvrager in het dagelijks leven. De hulpvrager reflecteert samen met de professional op gedragspatronen die aan het licht komen in contact met het paard.

 

Feedback

Paarden hebben een grote sensitiviteit voor lichaamstaal. De reacties van het paard op de gemoedstoestand en het handelen van de hulpvrager, geven de hulpvrager directe feedback. Deze feedback vergroot het zelfbewustzijn op het gebied van emoties, lichamelijke reacties en communicatie (Johansen et al., 2014; Lee et al., 2016).  Paarden zijn erg gevoelig voor verschillen tussen verbale en non-verbale communicatie. Door deze gevoeligheid bij EAAT te benutten, wordt de hulpvrager gestimuleerd congruent te handelen (Latella & Abrams, 2015; Parelli & Parelli, 2012). In het contact met het paard kan er met alternatieven worden geëxperimenteerd. De hulpvrager wordt aangemoedigd om de gevonden alternatieven toe te passen in het dagelijks leven (Kane, 2012; Edwards, 2012).

 

Projectie

Paarden worden een canvas voor projectie van onbewuste gedachten en emoties van de hulpvrager. De projectie is gericht op het paard of de kudde, in plaats van op de professional. Doordat de professional niet de focus van projectie is, kan de hulpvrager makkelijker samen met de professional reflecteren op de ervaring (Trotter, 2012; Brandt, 2013).

 

Paardondersteunde hulp- en dienstverlening in zorg en welzijn

Er zijn meerdere mogelijkheden om de eigenschappen van het paard te benutten. EAAT kan worden gebaseerd op contact met een paard of kudde vanaf de grond. Oefeningen waarbij het paard bereden wordt, kunnen ook deel uitmaken van EAAT (e.g. Brandt, 2013). Latella & Abrams (2015) omschrijven diverse deelgebieden van EAAT, waarbij equine-assisted/facilitated refereert naar betrokkenheid van het paard:

Equine-facilitated/assisted psychotherapie:  interventies gericht op behandeldoelen uit een psychotherapeutisch behandelplan. De theoretische oriëntatie van de zorgprofessional bepaalt de toegepaste methodieken. Paardencoaches die geen zorgprofessional zijn, kunnen hulpvragen op dit gebied in samenwerking met een (BIG-geregistreerde) zorgprofessional oppakken (Brandt, 2013; Trotter, 2012).

Equine-facilitated/assisted leren: interventies gericht op levensvaardigheden, bijvoorbeeld stressmanagement of assertiviteit. Deze interventies worden toegepast door diverse professionals. Paardencoaching is in veel gevallen onder te brengen bij dit deelgebied van EAAT.

Equine-assisted activiteiten, therapeutisch paardrijden, therapeutisch mennen, en therapeutisch voltigeren: activiteiten gericht op sociaal, emotioneel, fysiek en cognitief welzijn. Deze interventies worden ondersteund door een breed scala aan professionals, waaronder paardencoaches en paardenhouders met een instructeursdiploma.

Equine-assisted therapie: inzet van paarden en hun omgeving om aan revalidatiedoelstellingen te werken. De interventie wordt aangeboden door een zorgprofessional, of een paardencoach in samenwerking met een zorgprofessional.

Hippotherapie: de inzet van ritmische beweging van het paard, gericht op therapeutische doelstellingen zoals motoriek en coördinatie. De interventie heeft een medisch-therapeutische focus en vraagt betrokkenheid van een zorgprofessional. Hippotherapie wordt doorgaans niet als onderdeel van paardencoaching gezien.

 

Doelgroepen en doelstellingen van equine-assisted interventies

De onderzoekslijn naar hippotherapie kent een jarenlange traditie met veel positieve resultaten, in het bijzonder voor hulpvragers met cerebrale parese. De onderzoekslijn naar hippotherapie is gericht op fysieke voordelen van EAAT (Koca & Ataseven, 2015). Eind jaren negentig is een onderzoekslijn op gang gekomen naar de invloed van EAAT op psychosociaal welzijn en psychische gezondheid (Lee et al., 2016).

Er zijn aanwijzingen dat EAAT effectieve vormen van hulp- en dienstverlening zijn bij een breed scala aan doelgroepen en doelstellingen. Veelbelovende resultaten zijn bijvoorbeeld gevonden bij autisme (Bass et al., 2009), posttraumatische stress stoornis (PTSS; McCullough et al., 2015), schizofrenie (Cerino et al., 2011), angst en stemmingsproblematiek (Kendell et al., 2015) en hulpvragers die onvoldoende baat hebben gehad bij traditionele vormen van psychotherapie (Johansen et al., 2014). Ook onderzoek gericht op specifieke doelstellingen, zoals vergroten van zelfvertrouwen (Kendall et al., 2014), zelfregulatie (Ohtani et al., 2017) en sociale vaardigheden (Lee et al., 2016), laten veelbelovende resultaten zien.

 

 Is paardondersteunde hulp- en dienstverlening evidence-based?

Over de effectiviteit van EAAT zijn veel positieve geluiden in de wetenschappelijke literatuur (e.g. Lee et al., 2016), maar ook enkele kritische geluiden (e.g. Anestis et al., 2014). Het is belangrijk te bedenken dat onderzoek naar EAAT nog in de kinderschoenen staat. Wetenschappelijk onderzoek in deze fase heeft een verkennende insteek (Lee et al., 2016). Een probleem bij vrijwel alle onderzoeksmethodieken die tot nu toe zijn toegepast, is dat resultaten niet met zekerheid aan de inzet van het paard toegeschreven kunnen worden. Factoren die los staan van het paard, zoals spontane verbetering of de persoonlijke aandacht van de professional, kunnen op dit moment niet uitgesloten worden als verklaring voor de successen van EAAT (Kendall et al., 2015).

Paardencoaching

Afbeelding 2: Is EAAT evidence-based?

De vraag of EAAT als geheel evidence-based zijn, is daarnaast niet te beantwoorden. De inzet van EAAT trekt een breed publiek aan professionals en hulpvragers. De generaliseerbaarheid van conclusies van één onderzoek naar de praktijk als geheel, is daardoor beperkt (Lee et al., 2016). De vraag of een methodiek evidence-based is, gaat in op een specifieke methode voor een specifieke doelgroep. Vooralsnog is er onvoldoende onderzoek naar de combinatie methodiek-doelgroep, om uitspraken te doen over de status van EAAT (Lentini & Knox, 2015).

Samenvattend, hoewel de eerste resultaten veelbelovend zijn, is meer onderzoek nodig om tot een conclusie te komen of EAAT evidence-based zijn. Deze onderzoeken moeten helderheid geven over de vraag voor welke doelgroepen en in combinatie met welke methodieken EAAT bijdragen aan de hulp- of dienstverlening aan een hulpvrager. Vooralsnog is het aan te bevelen om mensen met een zorggerichte hulpvraag aan te moedigen hulp te zoeken binnen de reguliere gezondheidszorg. Paardencoaching kan reguliere behandeling wel ondersteunen.

 

Forum

Heeft u vragen? Of wilt u met andere gebruikers dit artikel over paardencoaching bespreken? Dan kunt u terecht op het forum.

Bronvermelding

Op de teksten en afbeeldingen van Harmonious Contact is het auteursrecht van toepassing. Het letterlijk overnemen van de artikelen is niet toegestaan. U wordt wel van harte uitgenodigd de informatie over paardencoaching uit dit artikel in uw eigen artikelen te gebruiken. Hierbij kunt u de volgende bronvermelding gebruiken: Harmonious Contact (2017). Wetenschap en paardencoaching: een introductie. Verkregen op [dag maand, jaar], van //www.harmoniouscontact.com/nl/equine-assisted-interventies/wetenschap-paardencoaching-intro/

Referentielijst APA stijl

Anestis, M. D., Anestis, J. C., Zawilinski, L. L., Hopkins, T. A., & Lilienfeld, S. O. (2014). Equine-related treatments for mental disorders lack empirical support: A systematic review of empirical  investigations. Journal of Clinical Psychology, 70, 1115–1132.
Bachi, K., Terkel, J., & Teichman, M. (2012). Equine-facilitated psychotherapy for at-risk adolescents: The influence on self-image, self-control and trust. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 17, 298–312.
Bass, M. M., Duchowny, C. A., & Llabre, M. M. (2009). The effect of therapeutic horseback riding on social functioning in children with autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 39, 1261–1267.
Brandt, C. (2013). Equine-Facilitated Psychotherapy as a Complementary Treatment Intervention. The Practitioner Scholar: Journal of Counseling and Professional Psychology, 2, 23-42.
Cerino, S., Cirulli, F., Chiarotti, F., & Seripa, S. (2011). Non conventional psychiatric rehabilitation in schizophrenia using therapeutic riding: The FISE multicentre Pindar project. Annali dell’Istituto  uperiore di Sanità, 47, 409–414.
Edwards, S.D. (2012). Treatment of Autims and Attachment with Interpersonal Equine Therapy. In K.S. Trotter (Ed.), Harnessing the Power of Equine-Assisted Counseling: Adding Animal Assisted Therapy to Your Practice (p.133-148). New York, NY: Routledge.
Eller, S.B. (2012). Exposed Anxiety with Equine Assisted Counseling. In K.S. Trotter (Ed.), Harnessing the Power of Equine-Assisted Counseling: Adding Animal Assisted Therapy to Your Practice (p.89-98). New York, NY: Routledge.
Eller, S.B. (2012). Social Skills and Communication Shaped by Equine Baseball. In K.S. Trotter (Ed.), Harnessing the Power of Equine-Assisted Counseling: Adding Animal Assisted Therapy to Your Practice (p.181-191). New York, NY: Routledge.
Faa-Thompson, T. (2012). Safe Touch Using Horses to Teach Sexually Abused Clients to Value Their Bodies and Themselves. In K.S. Trotter (Ed.), Harnessing the Power of Equine-Assisted Counseling: Adding Animal Assisted Therapy to Your Practice (p.53-58). New York, NY: Routledge.
Hallberg, L. (2008). Walking the Way of the Horse: Exploring the Power of the Horse-Human Relationship. New York, NY: Universe, Inc. Paardencoaching
Johansen, S. G., Arfwedson Wang, C. E., Binder, P.-E., & Malt, U. F. (2014). Equine-facilitated body and emotion-oriented psychotherapy designed for adolescents and adults not responding to mainstream treatment: A structured program. Journal of Psychotherapy Integration, 24(4), 323-335.
Kane, B. (2012). Out of the Starting Gate: A Practical First Approach to Equine Assisted Activities. In K.S. Trotter (Ed.), Harnessing the Power of Equine-Assisted Counseling: Adding Animal Assisted Therapy to Your Practice (p.151-163). New York, NY: Routledge.
Kendall, E., Maujean, A., Pepping, C.A., Downes, M., Lakhani, A., Byrne, J. & Macfarlane, K. (2015) A systematic review of the efficacy of equine-assisted interventions on psychological outcomes. European Journal of Psychotherapy & Counselling, 17(1), 57-79.
Kendall, E., Maujean, A., Pepping, A.C. &  Wright, J. J. (2014) Hypotheses about the Psychological Benefits of Horses. Explore, 10(2), 81-87. paardencoaching
Koca, T. T., & Ataseven, H. (2015). What is hippotherapy? The indications and effectiveness of hippotherapy. Northern clinics of Istanbul, 2(3), 247.
Latella, D. & Abrams, B.N. (2015) The Role of the Equine in Animal-Assisted Interactions. In A.H. Fine (Ed.), Handbook on Animal-Assisted Therapy Fourth Edition (p. 115-137). San Diego, Californië: Academic Press.
Lee, P.T., Dakin, E. & McLure, M. (2016). Narrative synthesis of equine-assisted psychotherapy literature: Current knowledge and future research directions. Health & Social Care in the Community, 24(3), 225-246.
Lentini, J.A. & Knox, M.S. (2015) Equine-Facilitated Psychotherapy With Children and Adolescents: An Update and Literature Review. Journal of Creativity in Mental Health, 10(3), 278-305.
Louhi-Lehtiö, M. (2012) EASEL: Equine-Assisted Social-Emotional Learning. In K.S. Trotter (Ed.), Harnessing the Power of Equine-Assisted Counseling: Adding Animal Assisted Therapy to Your Practice (p.241-251). New York, NY: Routledge.
McCormick, A. & McCormick, M. (1997). Horse Sense and Human Heart. Deerfield Beach, FL: Health Communications, Inc.
McCullough, L., Risley-Curtiss, C., & Rorke, J. (2015). Equine facilitated psychotherapy: A pilot study of effect on posttraumatic stress symptoms in maltreated youth. Journal Of Infant, Child & Adolescent Psychotherapy, 14(2), 158-173.
Ohtani N., Kitagawa K., Mikami K., Kitawaki K., Akiyama J., Fuchikami M., Uchiyama, H. & Ohta, M. (2017) Horseback Riding Improves the Ability to Cause the Appropriate Action (Go Reaction) and the Appropriate Self-control (No-Go Reaction) in Children. Frontiers in Public Health 5(8).
Parelli, P. & Parelli, L. (2012). Looking at Equine Assisted Counseling From the Horse’s Perspective. In K.S. Trotter (Ed.), Harnessing the Power of Equine-Assisted Counseling: Adding Animal Assisted Therapy to Your Practice (p.17-26). New York, NY: Routledge.
Trotter K.S., Chandler C.K., Goodwin-Bond D. & Casey J. (2008) A comparative study of the efficacy of group equine assisted counseling with at-risk children and adolescents. Journal of Creativity in Mental Health 3(3), 254–284.
Trotter, K.S. (2012). Equine Assisted Interventions in Mental Health. In K.S. Trotter (Ed.), Harnessing the Power of Equine-Assisted Counseling: Adding Animal Assisted Therapy to Your Practice (p.1-15). New York, NY: Routledge.
Vygotsky, L.S. (1978). Mind in Society. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Westerman, P., Hargreaves, H.A., Westerman, D. & Verge, M. (2012). Improvement on Self-Efficacy and Social Skills Through Participation in Great and Small, a Therapeutic Horseback Riding Programm. In K.S. Trotter (Ed.), Harnessing the Power of Equine-Assisted Counseling: Adding Animal Assisted Therapy to Your Practice (p.219-231). New York, NY: Routledge.
White, R. & Heerwagen, J. (1998). Nature and Mental Health: Biophilia and Biophobia. In Lundberg (Ed.), The Environment and Mental Health (p. 175-192). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, Publishers.